महाराष्ट्र : रस्टिक, मिस्टिक, येट चार्मिंग - डॉ. विराग गोखले

मेघना गोखले

पाने : ☀ 174 मुल्य (₹): 280.0

/media/महाराष्ट्र : रस्टिक, मिस्टिक, येट चार्मिंग_md.jpg

पर्यटनाच्या वेगळ्या वाटा - स्वाती कर्वे

'महाराष्ट्र : रस्टिक, मिस्टिक, येट चार्मिंग' या नावाप्रमाणेच हे पुस्तक महाराष्ट्रातील, अगदी मुंबईतीलही पर्यटनस्थळांमधील वेगळेपणा शोधून दाखवणारे आहे. डॉ. विराग गोखले यांनी या पुस्तकात आगळीवेगळी ठिकाणे समाविष्ट केली आहेत. कित्येकदा नेहमीच्या पाहण्यातली छत्रपती शिवाजी टर्मिनससारखी, तर कधी किंचितशा आडवाटेवरची, कधी साध्यासुध्या तर कधी वैचित्र्यपूर्ण ठिकाणांची छायाचित्रे आणि त्यांची आवश्यक तेवढीच मोजकी माहिती या पुस्तकामध्ये दिलेली आहे. लेख आणि छायाचित्र यांचा ताळमेळ खूप छान घातला गेला आहे. हे पुस्तक खरे तर छायाचित्रांचेच! लेखकाच्या अनेक वर्षांच्या छंदातून संग्रहित झालेली, ही अगदी निराळ्या प्रकारची छायाचित्रे आहेत. सोबतच मोजक्या शब्दातील छोटी टिपणे चित्रांची समर्पक माहिती पुरवतात.

मुखपृष्ठावर आढळणारे फोटोंचे कोलाज पुस्तकाविषयी सारे काही सांगते. त्यातील वैविध्य तेथेच लक्षात येते. पुस्तकात कोकणातील देवालयांवर, पर्यटनस्थळांवर भर दिला आहे. गणपतीपुळे, आंबोली अशा प्रचलित ठिकाणावर त्यांनी फारसे लिहिलेले नाही. मात्र हरिहरेश्वर, दिवेआगर, गोवा येथील समुद्रकिनारे, अगवादा फोर्ट यासारख्या नित्य भेट दिल्या जाणाऱ्या स्थळांमधल्या वेगळेपणाचा उल्लेख केलेला वाचकांच्या नक्कीच लक्षात येतो. मंदिराच्या प्रवेशद्वारापाशी दिसणारे कीर्तिमुख व त्यामागल्या कथा ते देतात. तसेच सगळ्या देवांची वाहने यावर टाकलेला प्रकाशही रंजक वाटतो. शंकराच्या गाभाऱ्यासमोरचे नंदी तर केवढ्या मोठ्या-मोठ्या आकारातील आढळतात. त्यातील विविधता चटकन लक्षात येते.

देवालये व समुद्रकिनाऱ्यांबरोबरच महाराष्ट्रात गडकिल्यांचे स्थानही मोठे आहे. धार्मिकता दूर ठेवून देवालयांच्या स्थापत्यकलेची, मूर्तींबद्दलची, अभ्यासपूर्ण माहिती असण्याबरोबरच मोजक्या शब्दांतला इतिहासही या पुस्तकामध्ये सापडतो. निदानेश्वर, कनकादीत्य यांच्या नावामागच्या कथाही वाचायला मिळतात. गडकिल्ल्यांमधील वेगळेपणाही लेखक दर्शवतो. मुंबाईतले शीव (सायन), वरळीतील किल्ले याविषयीची माहितीच नावीन्यपूर्ण वाटते. मुंबईकरांच्या नेहमीच्या पहाण्यातल्या, छ. शिवाजी महाराज टर्मिनस याकासारख्याही रेल्वे स्थानकाचे आगळेपणही त्यांच्या नजरेतून सुटलेले नाही. या स्टेशनचे वैशिष्ट्यपूर्ण सौंदर्य ज्या चोखंदळ रसिकतेने लेखकाने उलगडून दाखवले आहे, ते वाचकांना आश्चर्यकारक आणि रंजक वाटणारे आहे.

तसेच या पुस्तकात जुने प्रचंड आणि चित्रविचित्र आकारांतील वृक्ष, भव्य मूर्ती सोबतच्या मनुष्याकृतीमुळे त्यांच्या भव्यतेचा नेमका अंदाज येतो. मुख्यतः अनेक दीपमाळा, कासवे, फुले, कीटक, आळंबी ऊर्फ मश्रूम मश्रूम यांचे बरेचसे एकत्रित फोटो चक्रावून टाकतात. अभ्यासकांसाठी मात्र ते उपयुक्त ठरणारे आहेत. पुस्तकांत देवरायांचा उल्लेखही आढळतो. त्यांचे अस्तित्व समाधान देते. पण सत्यस्वरूपही समजते. वेताळ टेम्पल्स सर्वसामान्यांच्या पाहण्यात कमीच येतात. त्याचाही परिचय होतो.

स्टॕलाक्टाइट केव्हज (अधोमुखी लवणस्तंभ असणाऱ्या गुहा), लोणारचे सरोवर, रांजण खळगे ही काहीशी परिचित ठिकाणे असली तरी त्याच्या निर्मितीची प्रक्रिया वाचकाला चकित करते. शास्त्रीय सत्यावरही प्रकाश पडतो. रॉक गार्डन, उभादेव, गूढ गहन धोम, पोखरबाव, लोणी भापकर, कातळशिल्प, महाबळेश्वरची तळ्यातली देवालये, वेगवेगळ्या गुहा, शैलचित्रे, अशा फारशा परिचीत नसलेल्या कित्येक स्थानांवरील लेख त्यामागील शास्त्रीय सत्य तसेच त्या स्थानाभोवतालच्या कथांचाही उल्लेख येतो.

भरपूर रंगीत छायाप्रकाशचित्रांसह माहिती देताना लेखक डॉ. विराग गोखले यांनी लिखाणाला आटोपशीरपणाही आणला आहे. आडटेवर असलेल्या ठिकाणांसाठी रस्त्याचे छोटे नकाशेही पुस्तकांत दिलेले आहेत. शिवाय जवळची ठिकाणे जोडीला सांगितल्याने जागा सापडणे सुलभ झाले आहे, असे दिसते. जाता जाता रस्त्यावरील काही विनोदी फलकांचा ते उल्लेख करतात.

भांडुपचे डॉक्टर गोखले यांनी आपल्या वैद्यकीय व्यवसायातून सवड काढून देश-परदेशात भटकंती केली. पर्यटनाची ही आवड जोपासताना त्यांनी आपली छायाप्रकाशचित्रण कलाही जपली. सहलीला जाऊन आल्यावर फोटोंच्या संग्रहासोबत नोंदी करण्याचे काम ते स्वतःच करतात. त्यांच्या या छंदातून अशी आणखीही पुस्तके आकाराला येतील यात शंका नाही. या सर्व प्रवासात लेखकाचे साथीदार असलेले अदृश्य सहकारी म्हणजे त्यांनी पत्नी मेघना आणि त्यांचा चालक. हा प्रवास एकट्याने करणे सोपे नाही. तो खूप सोयीचा, आरामदायी असतो, असेही नाही. यांच्या साथीने तो सुकर झाल्याचा उल्लेख ते आवर्जून करतात. अनेकांना आठवड्याअखेरचा दिवस सहलींसाठी राखीव ठेवण्याची इच्छा असते. अशा प्रवासवेड्यांनी हे पुस्तक सगळ्यांनी जवळ बाळगायला हवे.

द्वारा : महाराष्ट्र टाइम्स
  Never miss a story from us, get weekly updates in your inbox.