मौनाचा नि:शब्‍द कोलाहल

कवी अशोक बागवे

/media/tf5UBciulj2d.jpg

करोनाकाळाचा अस्‍वस्‍थ लेखाजोखा - सतीश सोळांकूरकर

करोना आणि लॉकडॉउन हे आता परवलीचा शब्‍द झाले आहेत. गेली जवळ जवळ दोन वर्षे आपण हा भोग भोगतो आहोत. या जीवघेण्‍या करोनाकाळाची, काळजावर चरे पाडणारी स्‍पंदने कविवर्य अशोक बागवे आपल्‍या 'मौनाचा नि:शब्द कोलाहल' या नव्‍या कवितासंग्रहामध्‍ये शब्‍दांमध्‍ये बांधताना दिसतात. आजवर सोळाहून अधिक कवितासंग्रह नावावर असणाऱ्या मराठीतील एका सजग, सशक्‍त आणि संवेदनशील कवीची ही एक जीवघेणी कलाकृती सृजनसंवाद प्रकाशनाने आपल्‍यासाठी पेश केली आहे. एक उत्तम निर्मितीमूल्‍य असलेला हा कवितासंग्रह 'सृजनसंवाद'चा प्रकाशक, संपादक, कवी गीतेश गजानन शिंदे याने अतिशय तोलामोलाने पेश केला आहे.

सार्वत्रिक भीतीची बियाणे पेरण्‍याचे

आदेश जारी करण्‍यात आले आहेत...

एक कलावंत म्‍हणून आणि एक अतिशय संवेदनशील कवी म्‍हणून बागवे यांनी हा सगळा जीवनानुभव शब्‍दांत मांडला आहे. आतली सगळी घुसमट कागदावर उतरवण्‍याचा प्रयत्‍न केला आहे आणि एक उजेडाची तिरीप आतल्‍या गर्भकाळोखावर झिरपू देण्‍याची प्रयत्‍नही केला आहे. आपण सगळेच परावलंबी होत जात असल्‍याची भावना आणि भीती आपल्‍या सर्वांच्‍या मनात आहे.

झाड हादरुन गेलं आहे

मुळांना कीड लागल्‍याचा संशय

बळावत चालला आहे

फुलांना सर्दी नि फांद्यांना खोकला

छातीत घुसमट

धाप लागली आहे मातीला

कवी प्रत्‍यक्षपणे मोर्चात सामील होऊ शकत नाही, कवी प्रत्‍यक्षपणे उपोषणाला बसू शकत नाही, कवी जाळपोळ, दंगेधोपे यामध्‍ये प्रत्‍यक्ष सहभागी होऊ शकत नाही, कवी हातात तलवार घेऊन शत्रूवर चालून जाऊ शकत नाही; पण कवीला प्रतिभेचे देणे असते. त्‍याचे शब्‍दच मग मोर्चाची भाषा होतात, उपोषणाला जाऊन बसतात, धारदार तलवार होतात - शत्रुपक्षावर तुटून पडतात. या सगळ्या जीवघेण्‍या दैवगतीच्‍या फेऱ्यामध्‍ये बागवे 'मौनाचा नि:शब्‍द कोलाहल' मांडत जातात.

मनावर मास्‍क लावून बसलेले

दिवस-रात्र

एकाकी

कुंथत कुढत

मौन आहे, नि:शब्‍दता आहे आणि आहे एक प्रचंड कोलाहल जो कोणालाच ऐकू येत नाही. मौन म्‍हणजे न बोलणे इतका सरळ आणि साधा अर्थ, पण कवीला एक वेगळा अर्थ अभिप्रेत आहे इथे. मौन म्‍हणजे केवळ अबोलणे नव्‍हे, शांत राहणे नव्‍हे, तर इथे सगळेच थांबलेले आहे. विचारांचा अंत किंवा आपल्‍या विचार करण्‍याच्‍या शक्‍तीवरच कोणी तरी अज्ञात शक्‍तीने घाला घातला आहे आणि विचार करण्‍याच्‍या सगळ्या ऊर्मीच गोठवून टाकल्‍या आहेत किंवा असेही की, ते म्‍हणतीच तोच विचार आपण करायचा - ते बस म्‍हणतील - बसायचे, उठ म्‍हणतील - उठायचे, श्‍वास घ्‍यायचा की नाही ते ठरवतील, श्‍वास कधी घ्‍यायचा, किती वेळ घ्‍यायचा आणि किती वेळ कोंडून ठेवायचा ते ठरवतील - श्‍वासांचा एक कोटा असेल प्रत्‍येकासाठी. त्‍यातूनच श्‍वास वाटून दिले जातील आणि पुढच्‍या प्रत्‍येक श्‍वासासाठी बिल आकारण्‍यात येईल. कोणीतरी अज्ञात शक्‍ती आपल्‍यावर नियंत्रण ठेवून असल्‍याचा धाक आहे मनामध्‍ये. आपल्‍या आजूबाजूला सायरनचे आवाज आणि सुनसान रस्‍त्‍यावरून सुसाटत धावणाऱ्या अॅम्‍बुलन्‍सचा ताफा. स्‍मशानाला शववाहिन्‍यांचा विळखा. सगळे शिस्‍तबद्ध रांगेत... जळणे आणि जाळणेही!

हा सगळा कोलाहल बागवे सरांच्‍या या नव्‍या कवितासंग्रहामध्‍ये व्‍यापून राहिला आहे. तसे पाहता या सगळ्या कवितांवर करोनामुळे झालेल्‍या उलथापालथीचे संदर्भ स्‍पष्‍टपणे जाणवतात ;पण ही केवळ करोनाची कविता आहे, असे मात्र म्‍हणता येत नाही. एकंदरीतच आजचे जगणे आणि त्‍या जगण्‍यावर कोसळत असलेल्‍या मानसिक आणि भावनिक प्रहरांच्‍या नोंदी या संग्रहामध्‍ये जागोजाग आढळतात.

खरं पारतंत्र्य काय असतं, याचा अनुभव या सगळ्या काळात घेतला, असे बागवे यांनी या कवितासंग्रहाच्‍या मलपृष्‍ठावर नमूद केले आहे. ही सगळी उलाघाल अनुभवत असताना, मनाच्‍या आत खोल तळमनात होणारी सगळी उलथापालथ सहन करत असतानाही, चांगुलपणावर विश्‍वास असणारा आणि हा इतका सगळा काळोख दाटून आलेला असला तरी उद्या पहाट होणारच आहे अशी ग्‍वाही देणारा एक अवलिया फकीर त्‍यांच्‍यामध्‍ये जागता आहे.

आपण सर्व

गेल्‍यानंतर...

जमीन फळेल

वेली फुलतील

आसमंत हिरवागार होईल

गाई-गुरे-वासरे हुंदडतील

आईच्‍या पदरात लेकरे खिदळतील...

ज्येष्‍ठ चित्रकार सतीश भावसार यांचे बोलके मुखपृष्‍ठ, उत्‍तम कागद आणि छपाई हे या कवितांग्रहाचे आणखी काही विशेष आहेत. कविवर्य बागवे यांचा हा वेगळ्या धाटणीचा संग्रह प्रत्‍येकाने वाचावा आणि संग्रही ठेवावा असा सजला आहे.

द्वारा : महाराष्ट्र टाइम्स वृत्तसेवा