द हिडन लाईफ ऑफ ट्रीज झाडांच्या अबोल विश्वाचं बोलकं दर्शन

मूळ लेखक: पीटर ओहृललेबेन अनुवाद:गुरुदास नूलकर

मनोविकास प्रकाशन

/media/Btt9Vspcchnt.jpg

पाने : ☀ 208 मुल्य (₹): 350.0

अर्थात झाडांच्या अबोल विश्वाचं बोलकं दर्शन... - हर्षल भानुशाली

अद्यावत संशोधनाचा आधार घेत एका वनरक्षकांच्या रमणीय गोष्टी वाचकाला जंगलाच्या अद्भुत दुनियेत घेऊन जातात. वनस्पतींचा संवाद कसा चालतो, ते एकमेकांची काळजी कशी घेतात,याचा उलगडा वाचकांना सहज होतो. पथदर्शक संशोधनाचा आधार घेत वनस्पतीचे जीवन हे मानवी कुटुंब रचनेपेक्षा काही वेगळे नाही, हे लेखक "लाइफ ऑफ ट्रीज" या पुस्तकातून दाखवतात.

जंगलातील झाडे आपल्या लेकरांसोबत राहून त्यांचा सांभाळ करतात, त्यांना पोषणद्रव्य पुरवितात, त्यांच्याशी संवाद साधतात आजारपणात सुश्रुषा करतात आणि धोक्याची पूर्व सूचनाही देतात!

सहजीवनात वाढणाऱ्या समूहातील झाडे सुरक्षित असतात आणि त्यांना दीर्घायु लाभते. याउलट रस्त्यावर एकटेपणात वाढणाऱ्या झाडाचे जीवन मात्र खडतर असते आणि जंगलात राहणाऱ्या झाडापेक्षा त्याचे आयुष्य ही कमी असते...

तुम्हाला हे वाचताना खरचं वाटणार नाही....वेगवेगळ्या झाडांच्या वेगवेगळ्या तऱ्हा! कोठे मैत्री तर कोठे शत्रुत्व! जसे सहजीवन तसे परजीवन!

झाडांच्या माहीत नसलेल्या या कथा अर्थात वैज्ञानिक माहिती आपल्याला आणि आपल्या पाल्यांना वाचताना नक्कीच विस्मय होईल आणि खूप महत्त्वाची माहिती वाचली याचा आनंदही!

हे पुस्तक वाचताना संत तुकाराम महाराज आणि डॉ जगदीशचंद्र बोस यांची नक्की आठवण होईल....कारण यांचा झाडांशी स्नेह होता.होय जॉर्ज वॉशिंग्टन कार्व्हर ही झाडांना बोलायचे....आपल्याला सर्वांना हे मान्य आहे की, झाडांना संवेदना असतात...पण प्रस्तुत पुस्तकात लेखकाने जी निरीक्षणे नोंदवली आहेत ती वाचताना तो अद्भुत ग्रंथ निलावंती वाचतोय की काय असे वाटायला लागेल...सांगण्याचा हेतू हाच की वैज्ञानिक निरीक्षण करून लिहिलेल्या या गोष्टी वाचकाला विस्मयकारक वाटतात....

तुम्हाला एकटं राहायला नको वाटतं अगदी तसचं तुमच्या झाडांनाही!एकट्या झाडाचे आयुर्मान ही कमी असतं!होय झाडं ही सामाजिक जीवन जगतात.ते एकमेकांची काळजी घेतात..इतकेच नव्हे तर तोडलेल्या झाडाच्या बुंध्याला इतर झाडं अन्न पुरवठा होईल यासाठी मदत करतात....एक दोन दिवस नव्हे तर वर्षानुवर्षे...इतकंच नव्हे तर झाडे ही परस्परांना माहिती पुरवतात.त्यांचे विस्तीर्ण असे www सारखे जाळे असते.ज्यात अमर्याद अशी माहिती असते. त्यांचे ही एक www आहे...त्याला आपल्याला wood wide web म्हणावे लागेल इतकेच!

चंदन शेती करणाऱ्या शेतकऱ्याला विचारा चंदनाच्या शेतीत कडुलिंब का लावतात? तर तो हेच सांगेल की हे सहजीवन त्यांना मानवते.अर्थात त्यामुळे त्यांची वाढ चांगली होते.मित्रांमध्ये ते खुश राहतात....

आपल्याला नवल वाटेल की झाडांनाही स्मरणशक्ती असते. त्यांना ऐकू येत आणि त्यांची एक भाषा ही असते. ते मित्रमंडळींचा गोतावळा जमा करतात,त्यांना रंग दिसतात.... तुम्ही म्हणाल बस झालं ना राव...निघतो आता.पण थांबा हे वाचून घ्या आधी...

एखाद्या झाडावर काही संकट आले असेल तर ते झाड इतरांसाठी ही माहिती देतो. सगळी झाडं या मुळे येणाऱ्या संकटावर मात करण्यासाठी सज्ज होतात.आवश्यक ते जैवरासायनिक बदल स्वतःमध्ये घडवून आणतात...

१९८० मध्ये डेहराडून जवळ चंद्रबनी मध्ये वाईल्ड लाईफ इन्स्टिट्यूशन ऑफ इंडियाची इमारत "साल" (समूहात वाढणारे झाडं)जंगलाला साफ करून उभी केली गेली. या संस्थेच्या आवारात एकटी राहिलेली "सालची" झाडं एक एक करून मरू लागली. आपल्या सजातीयांशी संपर्क तुटल्यामुळे त्यांचा अंत झाला, पण हे त्यांना कसं कळलं? त्यांची संभाषण यंत्रणा कशी आहे ?

या पुस्तकाविषयी फार जास्त लिहिणं आवश्यक वाटत नाही....कारण याच्या प्रत्येक पानावर अतिशय अद्भुत अशी माहिती आहे. झाडांच्या नवलाईची दुनिया आपण आणि आपली मित्र नक्की वाचणार याची खात्री आहे.

झाड वयस्कर झालं म्हणजे ते अशक्त नाजूक आणि असमर्थ झाले असं अजिबात नाही, उलट जितकं झाड वयस्कर तितकी त्याची वाढ वेगाने होते. तरुण झाडांपेक्षा वयस्क झाडांमध्ये अधिक ऊर्जा आणि उत्पादन क्षमता असते. आपल्या दृष्टीने हवामान बदल रोखण्यासाठी नवीन झाडं लावण्यापेक्षा जुनी झाडे वाचवणे हेच महत्त्वाचे नाही का? हा अभ्यास जगातील सात लाख झाडांवर निरिक्षणातून पुढं आलेला आहे....हवामान बदलाच्या काळात नवीन झाडे लावून लढाई जिंकण्याचा प्रयत्न करतो आहोत.

असे कितीतरी नवीन निष्कर्ष आणि माहिती प्रस्तुत पुस्तकात आपल्याला वाचायला मिळते.हे पुस्तक म्हणजे ज्ञानाचा खजिना आहे.जीवशास्त्र किंवा वनस्पतीशास्त्र, पर्यावरण शास्त्र ,जंगल विद्या, उद्यान विद्या शास्त्र इत्यादी विषयांचा अभ्यास करणाऱ्या प्रत्येकाला हे पुस्तक म्हणजे पर्वणी!

संपर्क हर्षल भानुशाली ९६१९८०००३०

द्वारा : हर्षल भानुशाली