क्रिकेट द्रोण

लेखन-संपादन : जतीन परांजपे आणि आनंद वासू

/media/क्रिकेट द्रोण_cd.jpg

अवलिया प्रशिक्षकाची कहाणी - वासू परांजपे - स्वाती वर्तक

क्रिकेटचे द्रोणाचार्य म्हणून नावाजलेले प्रशिक्षक वासू परांजपे नव्या पिढीला फारसे माहीत नाहीत. फलंदाज असो वा गोलंदाज, प्रत्येक खेळाडूचा स्वतंत्र अभ्यास करणारे, त्यानुसार त्याला प्रशिक्षण देणारे हे अवलिया नेमके कसे होते, हे समजून घ्यायचे असेल, तर 'क्रिकेट द्रोण' हे पुस्तक वाचलेच पाहिजे. त्यांचे पुत्र जतीन परांजपे व क्रीडा पत्रकार आनंद वासू यांनी हे पुस्तक लिहिले व संपादित केले आहे.

क्रिकेटचा ध्यास घेतलेल्या या गुरुवर्यांच्या हाताखाली किती आणि कोणकोणते खेळाडू तयार झाले याला गणती नाही. या पुस्तकात त्यापैकी काही खेळाडूंनी गुरूला आदरसुमने अर्पण केली आहेत. सुनील गावसकर, सचिन तेंडुलकर, दिलीप वेंगसरकर, संजय मांजरेकर, राहुल द्रविड, संदीप पाटील, अनिल कुंबळे, युवराज सिंग, रमेश पवार, द्वारकानाथ संझगिरी अशांची मनोगते वासू परांजपे यांच्या व्यक्तिमत्त्वाविषयी खूप काही सांगून जातात. त्यांची शिस्त, वक्तशीरपणा, चौकस बुद्धी, वाचनाचे वेड, निःस्वार्थ सेवा आणि विनोदबुद्धी, या सगळ्यांचा पानापानांतून परिचय घडतो. साधारणपणे आधी त्या खेळाडूची माहिती, त्या खेळाडूच्या आठवणी आणि मग परांजपे यांनी त्यांच्या खेळात काय वैशिष्ट्य पाहिले, अशी या लेखांची मांडणी आहे.

सुनील गावसकर प्रस्तावनेत सांगतात, 'वासू कधीही कोणाला फार तांत्रिक गोष्टी न सांगता लहानलहान, स्नेहमयी गप्पांमधून खेळ सुधारण्याचे सल्ले सहजपणे देत. त्यांच्या अशा शिकवणीचा मला खूप उपयोग झाला.' अशीच साक्ष अनेक खेळाडू देतात. ते म्हणतात, 'सरांची चाणाक्ष नजर, मुलाची चूक कोठे होते आहे, हे ते सहज ओळखतात; पण त्याला न दुखावता हसत हसत विनोदी ढंगाने कसे समजवावे, हे फक्त त्यांनाच जमते. क्रिकेट हा त्यांचा प्राण आहे आणि दादर युनियन त्यांचा जीव आहे.'

जतीन हे वासू परांजपे यांचे पुत्र. तेही रणजीपटू आहेत. चार वेळा ट्रॉफी मिळवणारे आणि आंतरराष्ट्रीय सामन्यांतही सहभागी असणारे जतीन राष्ट्रीय निवड समितीत आहेत. खूप हळुवार शब्दांत ते सांगतात, 'जर तुम्हाला मार्गदर्शनाची वाट चोखाळायची इच्छा आहे, तर खांद्यावर स्नेहाने भिजलेला हात, ओठी स्मित आणि मिश्कील डोळ्यांनी ते तुमच्याबरोबर चार पावले चालतील आणि मग तुम्ही भरून पावता. आपली समस्या, शंका, प्रश्न त्यांना विचारावेच लागत नाहीत.'

सचिन तेंडुलकर यांनीही या गुरूचे ऋण व्यक्त केले आहे. त्यांच्या मते, सरांनी आपल्या शैलीत राजसिंग डुंगरपूर यांना सांगितले..., 'ये लगने वाला प्लेअर नहीं है लगाने वाला प्लेअर है' आणि राजसिंग म्हणाले, 'वासू सरांनी सांगितले म्हणजे ते सत्यच असणार.' सचिन लिहितो, 'वासू सरांनी कधीही कोणत्या खेळाडूचे श्रेय स्वतःकडे घेतले नाही. त्यांच्या या विनम्र स्वभावाचा मी प्रचंड आदर करतो. जसे माझे आचरेकर सर; तसेच वासू सर.'

एक क्रिकेटर म्हणून नवीन परिस्थितीशी जुळवून घेणे जितके गरजेचे; तेवढेच मुळाशी जाणेही क्रमप्राप्त असते, ही शिकवण वासू सरांसोबत राहिल्यास मिळते, अशा भावना राहुल द्रविडने व्यक्त केल्या आहेत. द्वारकानाथ संझगिरी म्हणतात, 'मी अनेक मोठ्या खेळाडूंना भेटलो. बोललो, क्रीडा पत्रकारांशी चर्चा केली; पण वासू म्हणजे एकमेवाद्वितीय. अशी व्यक्ती पुन्हा होणे शक्य नाही. तो देवाची अप्रतिम कृती आहे.'

अॅडम गिलख्रिस्ट आणि जस्टिन लेंगरच्या विनंतीमुळे परांजपे सर त्यांना भेटायला जातात. ते दोघे सरांना कळकळीने विचारतात, 'ऑस्ट्रेलियन संघाचे कुठे चुकतेय?' त्यावर सरांनी खेळात काय बदल करायला पाहिजे, हे सांगितले. या टिप्समुळे त्यांना किती फायदा झाला, ते कसे जिंकले आणि गिली सारखे सारखे दर्शक मेहताला विचारीत असे, की तो महान माणूस, आता आमच्या खेळाबद्दल कसा विचार करतो आहे, हे सर्व मेहता यांच्या लेखातून समजते.

खेळाडूंच्या या भावनांशिवाय इतर घरगुती माहितीही मिळते. त्यांच्या सहधर्मचारिणी ललिता यांच्याविषयीची माहिती मिळते. जतीन यांनी क्रिकेटप्रेमींसाठी एक संग्राह्य दस्तावेज उपलब्ध करून दिला आहे. क्रिकेट विश्वाला तो मार्गदर्शक आहे.

द्वारा : महाराष्ट्र टाइम्स वृत्तसेवा